Spotkania, Scena Słowa – Program
Data publikacji: 09/07/24

Czwartek

17:00 – 19:00 Czytanie poezji Zdzisława Kopytko. Michał Przyborowski (Krąg Ogniskowy) Michał Przyborowski – urodzony za cztery czwarta w tłusty czwartek naprzeciwko zoo w Warszawie. Obecnie zamieszkuję piękną miejscowość Bielsko-Białą. Z zawodu geograf, z zamiłowania kucharz i molkarz. Wydał do tej pory dwa tomiki wierszy (Zaomniałem, 2014 wyd. Miniatura), (Planeta małp, 2017 wyd. black unicorn), ale najważniejszy tomik jeszcze przed nim. Uwielbia podziwiać przyrodę i miejską architekturę. Czytanie poezji przy akompaniamencie gitary plus rozmowa o poezji.

Piątek

00:00 Robert Gmiterek. Gorajeckie gawędy przy ogniu (a nawet dwóch) Robert Gmiterek, kronikarz niewidzialnej rzeczywistości Roztocza i jego zapominanej historii przy nocnym ogniu opowie nam o swoim pograniczu. Wyruszymy z nim w metaforyczną wyprawę przez mniej lub bardziej nieznane zaułki Roztocza, powędrujemy przez jego trudną, złożoną historię i poznamy miejsca i ludzi tworzące jego wyjątkowy charakter. 01:00 Natalia Kościńska. Gusła, wampiry i X-meni, czyli o polskim folklorze w popkulturze. (Krąg Ogniskowy) Natalia Kościńska – twórczyni podcastu „Słowiańskości”, polonistka z powołania i wykształcenia, członkini Stowarzyszenia Badaczy Popkultury „Trickster”, stypendystka MKiDN w zakresie upowszechniania kultury. Jej zainteresowania badawcze to polski folklor (ze szczególnym uwzględnieniem wątków religijnych, w tym demonologii) oraz sposoby jego wykorzystywania w popkulturze. Wygłasza prelekcje m.in. na Dniach Fantastyki we Wrocławiu, Polconie, Horror Day czy Festiwalu Mitologii Słowiańskiej, uczy studentów i szkoli kadry kultury w ramach współpracy z Fundacją Good Culture. Czyta słowiańską fantastykę, słucha polskiego folku, bywa na imprezach rekonstrukcyjnych. Autorka scenariuszy terenowych gier mobilnych inspirowanych lokalnymi historiami i dziedzictwem kulturowym Polski, np. „Ścieżki czarownic” na podstawie badań prof. W.E. Peuckerta, „Przebudzenie stolemów” o demonologii kaszubskiej czy „Gdzie Licho nie może…” o zwyczajach i obrzędach dawnych Słowian. W wolnych chwilach haftuje krzyżykami, zdobywa kolejne szczyty i ogląda filmy sci-fi. Marzy o własnym toporze. Polski folklor i – szerzej – słowiańskość już dawno weszły do mainstreamu, teraz jednak temat przeżywa prawdziwy rozkwit. Widać to choćby po popularności literatury z nurtu fantasy czerpiących z motywów słowiańskich czy zespołach folkowych eksplorujących rodzime brzmienia. To jednak dopiero początek góry ludowej: tak zwana współczesna słowiańskość to także gry (planszowe i wideo) i filmy. Motywy słowiańskie znajdujemy jednak także w bardziej prozaicznych miejscach: coraz częściej sięgają po nie marketingowcy, nazywając swoje produkty. Słowiańszczyzna wchodzi też do świata mody. Ta słowiańska popkultura to bardzo interesujące przekształcanie tradycji, nadawanie jej nowych znaczeń i dostosowywanie dawnych obrzędów do realiów XXI wieku. W czasie prelekcji omówię te zjawiska, wskazując także na szanse i zagrożenia, z którymi się wiążą. 10:00 Michał Rauszer – Karczma jako scena życia. Bunty i kultura w społeczności wiejskiej (Krąg Ogniskowy)  Michał Rauszer, kulturoznawca i antropolog, pracownik naukowy na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach i pisaniu o oporze, buntach, tożsamości kulturowej oraz w badaniach nad pamięcią, szczególnie pamięcią oddolną. Jest autorem „Bękartów Pańszczyzny”, „Siły podporządkowanych” oraz „Homo Frajer. Nieświadome wymiary kultury”.Niedawno ukazała się jego książka: „Antyklerykalizm ludowy. Polskie zmagania z Kościołem”. Publikował w „Nation and Nationalism”, „History& Memory” oraz w szeregu innych czasopism naukowych. Był stypendysta Czeskiej Akademii Nauk. Pasjonuje się piłką nożna. Na Scenie Słowa opowie nam o tym, jaką rolę w życiu społeczności wiejskiej odgrywała karczma. Pokaże, że w tym miejscu nie tylko rodziła się kultura ludowa, nie tylko snuto opowieści i tworzono muzykę. Karczma była też miejscem, gdzie rodził się opór. Bunty chłopskie, te rzadkie zrywy jawnego oporu musiały być poprzedzone latami oporu ukrytego, w którym wykuwały się więzy solidarności grupowej, wspólnego działania, gdy przez lata po izbach i karczmach dyskutowało się o nienawiści do panów, gdzie śpiewało się odpowiednie pieśni i wspominało buntowników z przeszłości. Wszystko to było rozwijane latami w ramach ludowego folkloru, ukrytego przed wzrokiem władzy, przekazywanego ustnie, wyszydzającego, podważającego legitymację władzy i jej autorytet, dostarczającego wiedzy o tym, w co i jak uderzać oraz tworzącego sieci wsparcia. 10:00 Jurij Wynnyczuk, Historia, legendy i baśnie. Rozmowa z autorem książki „Legendy Lwowa” (Amfiteatr)  Powiadają, że Lwów założył król Lew, ale batiarzy nigdy w to nie wierzyli. Zawsze byli przekonani, że byli tu pierwsi, i kiedy Lwów już zbudowano, a król po raz pierwszy przybył do miasta i zatrzymał się przed bramą, okazało się, że batiarzy zwędzili mu klucz. Zapraszamy na spotkanie z ostatnim (a może pierwszym?) lwowskim batiarem, pisarzem, badaczem folkloru miejskiego i gawędziarzem – Jurijem Wynnyczukiem. Polski przekład niezwykle popularnej w Ukrainie książki „Legendy Lwowa” został opublikowany nakładem Kolegium Europy Wschodniej w 2024 roku. Niejeden batiar musiał przed sądem tłumaczyć się ze swojego ciętego języka. W 1913 roku jeden taki żartowniś publicznie ogłosił, że ma w dupie samego najjaśniejszego i najmiłościwszego cesarza Franciszka Józefa. W naszych czasach taki śmiałek pewnie zostałby posłem, ale kiedyś było inaczej – pisze Wynnyczuk w jednej z legend. Ukraiński autor, mieszkający od dekad we Lwowie, zebrał tradycyjne opowieści żydowskie, ormiańskie, polskie i ukraińskie o słynnej stolicy Galicji. To historie pomagające zrozumieć Lwów – całe jego bogactwo wynikłe z setek lat historii i przenikania się wielu kultur. „Legendy Lwowa” są gratką dla szerokiego grona odbiorców: od czytelników złaknionych rozrywki po etnografów. 12:00 Dezinformacja UA: panel: Trzeci rodzaj prawdy. Jak rozpoznać i bronić się przed dezinformacją. (Anna Siewierska, Radosław Gruca, Piotr Kułakowski, Marek Poręba) (Krąg Ogniskowy) W dobie szybkiego przepływu informacji coraz trudniejsze jest rozpoznanie tego, czy są one prawdziwe czy fałszywe, czy chodzi w nich tylko o przekazanie wiedzy czy też o celowe wprowadzanie w błąd. Obecne w świecie medialnym kłamstwa, półprawdy i manipulacje faktami stają się wszechobecne, wpływając na opinię publiczną, decyzje polityczne oraz postrzeganie rzeczywistości przez społeczeństwo. Proponowana debata ma na celu ukazanie mechanizmów rozprzestrzeniania się dezinformacji w Internecie, z naciskiem na rolę mediów społecznościowych i odpowiedzialność platform takich jak Facebook, Twitter czy Instagram. Wśród poruszanych tematów obecne będą między innymi: rozpoznawanie dezinformacji, narzędzia i techniki pomagające w identyfikacji fałszywych wiadomości, indywidualne i zbiorowe strategie obrony przed nimi.  Jako przykład wykorzystany zostanie kontekst rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Eksperci przeanalizują metody i narzędzia używane do szerzenia fałszywych wiadomości oraz ich wpływ na międzynarodowe postrzeganie konfliktu. Ważnym elementem debaty będzie dyskusja o edukacji społeczeństwa na temat zagrożeń związanych z dezinformacją oraz omówienie przykładów skutecznych kampanii informacyjnych. Nasi eksperci, reprezentujący różnorodne dziedziny, od dziennikarstwa po technologie informacyjne, podzielą się swoją wiedzą i doswiadczeniami 14:00 Dezinformacja: warsztaty. Jak rozpoznać i bronić się przed dezinformacją (Małgorzata Kułakowska) (Krąg Ogniskowy) Warsztaty te są uzupełnieniem i kontynuacją debaty o dezinformacji. W ich trakcie uczestnicy, analizując tekst, zapoznają się z praktycznymi sposobami rozpoznawania językowych elementów manipulacji używanych przez twórców fake newsów. Biorący udział w warsztatach zobaczą na konkretnych przykładach, co w danej wiadomości może być „czerwoną flagą” pozwalającą dostrzec, że autor tekstu stosuje manipulację, i w efekcie rozpoznać fałszywą informację. 14:30 Ola Synowiec, Arek Winiatorski, Na poboczu Ameryk. Pieszo z Panamy do Kanady. (Amfiteatr) Ola Synowiec – pisarka, dziennikarka, latynoamerykanistka. Przez dziewięć lat mieszkała w Meksyku, o którym pisze dla polskiej i zagranicznej prasy. Jest autorką przewodników po tym kraju, strony Mexico Magico Blog oraz książki „Dzieci szóstego słońca. W co wierzy Meksyk” (Wydawnictwo Czarne, 2018). Wykłady i warsztaty o Meksyku prowadzi od 2011 roku, zajmuje się także edukacją na temat postkolonializmu oraz etycznego podróżowania. Arek Winiatorski – pisarz, autor artykułów podróżniczych oraz strony Stones on Travel. Przewodnik turystyczny po Hiszpanii, Portugalii oraz krajach Ameryki Łacińskiej. Edukator filmowy, organizator wydarzeń kulturalnych oraz sportowych. Prawie 12 000 km przemierzonych pieszo, ponad półtora roku, 9 krajów, 19 par butów i jedna miłość. Arek Winiatorski po przejechaniu Ameryki Południowej autostopem stwierdził, że wciąż porusza się za szybko. By jeszcze lepiej poznawać świat, postanowił od Panamy przemierzać go… PIESZO! Przeszedł Amerykę Centralną zdobywając po drodze najwyższy szczyt każdego odwiedzanego kraju. Na południu Meksyku poznał miłość swojego życia – Olę Synowiec, z którą dotarł pieszo aż do Kanady. Razem zmierzyli się z własnymi słabościami, niebezpieczeństwami drogi, pustyniami, mrozami, ruchliwymi metropoliami i sięgającymi 3000 metrów przewyższeniami. Ola i Arek słuchali historii życia zwykłych ludzi, bo to oni byli najważniejsi w tej podróży. Rozmawiali z mieszkańcami mijanych wsi, lokalnymi działaczami i ekscentrykami, z rolnikami i artystami, duchownymi i przemytnikami. Poznawali to, co zwykle w podróży rozmazuje się za szybami pędzących samochodów. To, co na poboczu Ameryk. Podczas tej wyprawy zakochali się nie tylko w sobie, w Amerykach i w życiu, ale przede wszystkim w chodzeniu. Wierzą, że 5km/h to najlepsza, najbardziej naturalna prędkość. Do poznawania świata, do poznawania ludzi, do poznawania siebie. Wyprawa została wybrana Podróżą Roku przez National Geographic Traveler, wyróżniona Nagrodą im. Tony’ego Halika, zdobyła też I miejsce i nagrodę publiczności w konkursie o Złoty Ślad. Wydana przez Wydawnictwo Czarne książka będąca zapisem tej podróży została zaś uhonorowana Nagrodą Magellana jako najlepsza książka podróżnicza 2022 roku. 16:00 Krzysztof Story, Kropa w morzu – podróż nad Morze Aralskie w poszukiwaniu wody (Krąg Ogniskowy) „Czym jest rzeka? Co daje nam woda? Czy rozumiemy przyrodę na tyle, by nad nią panować? Te pytania zadajemy sobie podczas miesięcznej podróży nad Morze Aralskie. Reportaż z miejsca jednej z największych katastrof ekologicznych XX wieku. I bardzo aktualne pytania. Razem z Kamilą Kielar wybraliśmy rowery, żeby móc samodzielnie dotrzeć nad dawne i obecne brzegi Morza Aralskiego, od strony uzbeckiej i kazachskiej. Rower odejmuje też oficjalności, a to wciąż jest nieprawdopodobnie wrażliwy temat na miejscu, o którym nie rozmawia się otwarcie. Zebrany materiał reporterski przerósł nasze oczekiwania. Dopisaliśmy nowy rozdział o najnowszych działaniach na dnie morza. Opowiem o tej reporterskiej eskapadzie i podpowiem, co możemy zrobić, by do podobnych katastrof już nie dochodziło. 16:00 Joanna Kuciel-Frydryszak Chłopki. Opowieść o naszych babkach. Rozmowa z autorką. (Scena Tradycji) Najgłośniejsza książka roku – „Chłopki” – jest odkrywaniem naszej historii w jej mniej znanym i mniej „heroicznym” wydaniu. Autorka, Joanna Kuciel-Frydryszak każe nam, przyzwyczajonym do opowieści o elitach i sławnych postaciach historycznych skonfrontować się z trudnym dziedzictwem pierwszych dekad XX wieku: rzeczywistością polskiej wsi i żyjących na niej kobiet. Lektura prowadzi nas przez dzieje tytułowych chłopek pokazując ich ubezwłasnowolnienie i uprzedmiotowienie, sprowadzenie do siły roboczej i rozrodczej oraz funkcji służebnych wobec mężczyzn, ale także stopniowe wyzwalanie się z reguł zastanego świata, budowanie własnej świadomości i walki o wolność i godność. Jest to jednocześnie opowieść o nas, ludziach XXI wieku; opowieść która może być trudna, bo często sami nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak bardzo tamto dziedzictwo naznaczyło nas i nasze najnowsze dzieje –osobiste, rodzinne i społeczne. O przeszłości i teraźniejszości, o polskiej wsi i tym czym ona była i jest dla nas porozmawiamy z Autorką książki, publicystką Joanną Kuciel-Frydryszak.

Sobota

10:00 Barbara Niezabitowska . Tajemnicze górki w lesie, czyli o kurhanach w Ulowie na Roztoczu (Krąg Ogniskowy) Dzieje osadnictwa na Roztoczu sięgają tysięcy lat wstecz i trwają prawie nieprzerwanie aż do czasów współczesnych. Przez tysiące lat region ten był świadkiem obecności różnych kultur i społeczności. Począwszy od łowców i zbieraczy ze schyłku epoki lodowcowej, poprzez myśliwych najwcześniejszych czasów polodwocowych, koczownicze ludy pasterskie, aż po Germanów i w końcu pierwszych Słowian. Ta różnorodna mozaika etniczna i kulturowa tworzy niezwykłą panoramę najdawniejszej historii Roztocza Środkowego. W czasie opowieści w szczególny sposób skupimy się na niewielkim Ulowie. To właśnie tu, w sercu ulowskiego lasu, kryją się tajemnicze kurhany, będące świadectwem minionych epok. Te najstarsze ślady osadnictwa i pochówków odsłoni przed nami Barbara Niezabitowska-Wiśniewska, badaczka, która poświęciła wiele lat na zgłębianie tajemnic tego regionu. Jej badania dostarczają cennych informacji o życiu i zwyczajach dawnych mieszkańców Roztocza, rzucając światło na ich codzienność, wierzenia oraz relacje z otaczającym ich światem. W trakcie spotkania Barbara Niezabitowska-Wiśniewska podzieli się swoimi odkryciami i opowieściami o prowadzonych pracach archeologicznych, które nie tylko odkrywają przeszłość, ale również pozwalają lepiej zrozumieć, jak nasze dzisiejsze życie splecione jest z historią tego niezwykłego miejsca. 10:00 Anja Franczak Instytut Dobrej Śmierci. Rytuały, towarzyszenie, żałoba. (Cerkiew) Anja to założycielka Instytut Dobrej Śmierci, który zajmuje się tematyką śmierci i żałoby. Anja prowadzi zajęcia i warsztaty, podczas których edukuje i wspiera osoby na ostatniej drodze życia oraz tych, którzy doświadczają żałoby po utracie bliskich. Ważną rolę w jej pracy odgrywają rytuały. Jako celebrantka/ mistrzyni ceremonii tworzy i prowadzi osobiste rytuały pożegnania i humanistyczne ceremonie pogrzebowe. Szkoliła się w Heidelbergu w Instytucie Duszpasterstwa Klinicznego (Institut für Klinische Seelsorgeausbildung) i jest profesjonalną towarzyszką w żałobie certyfikowaną przez Federalne Stowarzyszenie Towarzyszenia w Żałobie w Niemczech (Bundesverband Trauerbegleitung e.V.). 12:00 Jakub Kuza. Historia jednego zdjęcia. Obrazy warte tysiąca słów. Opowieść połączona z prezentacją zdjęć. (Cerkiew) (Krąg Ogniskowy)  Jakub to twórca fanpage’a Krótka Historia Jednego Zdjęcia oraz autor książki pod tym samym tytułem. Ostatnio wydał także książkę „Tajemnicza Polska. Niewyjaśnione historie, zapomniane skarby, sensacyjne odkrycia”. Zawodowo związany od lat z rynkiem książki, z wykształcenia prawnik i filozof. 12:00 Death Cafe Anja Franczak i Maria Puchalska Instytut Dobrej Śmierci (Cerkiew) Death Cafe to czas na Wasze indywidualne spotkania z Anją i Martą. To przyjacielska i intymna przestrzeń, w której każdy będzie miał możliwość pójścia w głąb swoich doświadczeń przy towarzystwie naszych prelegentek. 12:00 Andrzej Stasiuk Do tej rzeki podróżuje się bez końca. Rozmowa z Andrzejem Stasiukiem. (Scena Tradycji)  „Rzeka dzieciństwa” to opowieść pełna nostalgii i refleksji nad przeszłością, w której Stasiuk powraca do swoich korzeni i miejsc, które ukształtowały jego życie i twórczość. Książka ta jest nie tylko podróżą w czasie, ale również w głąb ludzkiej duszy, odkrywającą magię i tajemnicę wspomnień. W trakcie rozmowy dowiemy się, jakie inspiracje kryją się za tą historią, w której swój niewielki ślad odcisnęło także Folkowisko. 14:00 Marcin Żyła – Marcin Żyła. Woda i życie: żywioły w starciu – kryzys migracyjny okiem reportera (Krąg ogniskowy) Marcin Żyła to dziennikarz związany z „Raportem o stanie świata”, znany jako autor reportaży i opowiadań. Od 2013 roku zajmuje się tematyką uchodźców, publikując swoje spostrzeżenia i doświadczenia. Przez lata relacjonował wydarzenia z Lampedusy, uczestniczył w akcjach ratunkowych na pokładzie statku „Lekarze bez Granic”, jako jedyny polski reporter obserwował masową migrację 2 milionów uchodźców ze Sudanu Południowego. Wyróżniony laureatem Polskiej Nagrody im. Sérgio Vieria de Mello (2023), był również zastępcą redaktora naczelnego „Tygodnika Powszechnego”. Swój czas dzieli między Kraków a Orawę. Nominowany do nagrody im. Teresy Torańskiej za materiał dziennikarski prasowy „Szczęśliwego roku”. 16:00 Wojna 2022. Twórczość czasu inwazji. Rozmowa Kateryną Michaliczyną i Andrijem Saveneciem. (Krąg ogniskowy) „Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze” (Війна 2022. Щоденники, есеї, поезія) to pozycja szczególna. Składają się na nią utwory ponad czterdziestu pisarzy i poetów ukraińskich. Każdy z autorów bierze czynny udział w wojnie: część jako żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, część jako żołnierze Obrony Terytorialnej, część jako wolontariusze wykonujący najrozmaitsze prace czy to na rzecz wojska czy to na rzecz potrzebujących pomocy cywilów. Ta książka to zapis, niemal dzień po dniu, pierwszych miesięcy wojny. Znajdziemy w niej zarówno pisane na bieżąco, niemal w biegu, dzienniki, jak i eseje oraz poezję. To co łączy te wszystkie formy stylistyczne to próba odnalezienia się w sytuacji ekstremalnej, próba udźwignięcia rzeczywistości czy wreszcie ból i bunt wobec tego i tych, którzy zamienili Ukrainę w piekło. Ale także duma z bycia Ukraińcem, niezłomność, solidarność i nadzieja. To opowieść o tym, co w człowieku jest najstraszniejsze i najpiękniejsze. O książce i o doświadczeniu wojny rozmawiać będą:  Kateryna Michalicyna – pisarka, poetka, tłumaczka, redaktorka.  Andrij Saveneć – pisarz, tłumacz, krytyk literacki, redaktor.  Jurij Wynnyczuk – pisarz, dziennikarz, redaktor. 16:00 Robert Gmiterek. Inne historie pogranicza. Rozmowa z Robertem Gmiterkiem, autorem książki Epifania Pana Eliasza. (Amfiteatr) „Epifania pana Eliasza”. Rok z życia i śmierci Pogranicza. Dwanaście opowieści rozpisanych na dwanaście głosów. Na geograficznej mapie świata można je ulokować na pograniczu polsko-ukraińskim. Na mapie ontologicznej na granicy bytu i niebytu. Na metaforycznej mapie uniwersum, jak w opowiadaniu „Pod sklepem w Oserdowie” gdzieś pomiędzy „Sklepami cynamonowymi” Brunona Schulza a „Ogrodem o rozwidlających się ścieżkach” Jorge Luisa Borgesa. Na bibliotecznej półce mogą one oscylować między reportażami poetyckimi a traktatami, przechodząc po drodze przez całą paletę literackich barw. Na osi czasu wraz z „Eliszką Bomersbach” znajdziemy je w ogniu Wielkiej Wojny, a z Komiwojażerem z „Kantaty” w pociągu między punktem A a punktem B dążącym do nieskończoności. Ale im bardziej będziemy chcieli je sklasyfikować, tym bardziej będą się wymykać klasyfikacji. Taka jest bowiem natura epifanii. Tak jak nagle pojawia się w realnej postaci, czy też imaginacji w każdym czasie i przestrzeni, tak szybko znika. Dobrze, że pozostają po niej opowieści. Takie jak te i inne. W przestrzeni pogranicza każda epifania jest inna. Opowieści pochodzące z takich miejsc to opowieści polifoniczne. Historia, która jest ich pożywką, jakże inna jest od historii znanej z podręczników. Jest bogatsza, wielowątkowa, pełna zarówno ślepych zaułków, jak i alternatywnych dróg. Lecz błędne byłoby mniemanie, że na pograniczu jest wszystkiego więcej i bardziej… Robert Gmiterek. Urodzony 18 lutego 1968 roku w Tomaszowie Lubelskim. Poeta, pisarz, przewodnik metaforyczny, fotograf, kronikarz pogranicza polsko- ukraińskiego. „Opowiadacz” Roztocza, kronikarz jego niewidzialnej rzeczywistości i zapomnianej historii. 17:00 Natalia Kościńska, Gusła, wampiry i X-meni, czyli o polskim folklorze w popkulturze, Amfiteatr (powtórka)

Zobacz też: